~By: Phualva
Pu-te Aizawl a hong zin chiang ua va hohpih ding ka chih guk simten leh a lem thei kei sek hi. 14 December, 2011 in Aizawl ah nna toh kisai in ka va zin a, huai lai mahin ka nau nasepnate’n a office ua ding Bolero thak Shillong-a a lei uh hong paitou ding a oma, inkuante kiang ah “Thanga (a hektu) hon zuitou un” ka chi hi. Casual leave ni nih/thum kila zual leh hiai hun hi Champhai lam a va dianna ding lemchang ahihdan inkuante ka hilh ngal hi. Aizawl a hong tun chiang un, Aizawl a hun kihaulou, naupangte’n a lawmte u toh a hih ding uh a gen uh a hong tam a, a lawmte bang uh a pii dinga hong kuan sawm pah ahihman un Rih Dil lam a pai hong ut nawnlou uhi. Alehlam ah khua hon theih deuh tak chiang un LTC a gamthuk lam a diaka South India lama pai ding hon ngiat ahi ua, “Rih Dil ah paile huailam hon paipih nawn kei kha in teh” chih lungsim nei le ahi bok uhi. Lawinu le khualzin nuamsa, thilsiam (nature) ngaina khat ahihna toh ke’n lunggulh lua ka hih ding lau in, naupangte utkei mahle uh kou gel kia va hoh mai dia kimansa a om ahihmanin, naupangte a nih un a lawmte tuak uh kianga giak khe dingin ka thupukta uhi. A lawmte i chih a nu-le-pa te uh le, theihngei, mi muanhuai leh ei lawmte mah khong ahihna uah huailam ah bangmah genbuai ngai kasa kei uhi.
PATHIANNI A PETROL ZON. Anu Vung (ka nau zi) bel amau ka taihsan vek dek uh lungkim law khollou, lah hon khou ngam chiahlou in, “Huai Champhai a bang eita na va hih ding uh? Lampi hoih louhlouh toh, ka nak peih kei e” khong a chichi sim hi. Bangteng hileh ki genkhata lakloh ahihna ah “va honeymoon thak phing le i hi mai kei dia” chi in 18 December, 2011, Pathianni kikhop tawp a kipankhe ding in ka geel uhi. Himahleh ani a hong tun chiangin “lamkal a haksatna le omthei, zankhang pi a Champhai tun sangin i zin thou di leh tunbaih hoihzaw, kikhawm lou in zingpai mai ni” ka chi thak uhi. Zing ann nekhin dak 9 lakin inn akipan ka paikhia ua, Eden Thar a Lalsanglian & Sons petrol pump Pathianni a kihong sek a ka va pai uleh “Petrol na neihlouhna uh sawt simta” ana chi ua, aban lama paiphei in Company peng a Pu Zatawn a, Lalboi Filling Station ana kihon khak zenzen leh chia ka va et uleh ana kihong tuanlou ahihman in a khangzeka Pu P.K.Singson a tan kava taisuk ua, huaile ana ki hong tuan kei hi. Pu Zatawn kihoupih thei leh a managerte khong un inlam khong a kol nei kha u hiam chi in Aizawla a omlai a a phone number ka neihkhak ka dial leh kikhawm ahi ding ua, ana ki switch off zel hi.
Motor sunga omsa teng toh Champhai bel ki tungzou kha ding, hilele Mizoram i chih hi gentheihlouh ahihna khat a oma, Champhai bang ah petrol ana vang kha zenzen leh buaihuai ding chi in Bawngkawn, Ramhlun a tegel leh Ngaizel ate a kihong a om kha zenzen hiam chi’n kava en kual ua, kuamah a hong ana omkei uhi. Lampi omsun chu Vanapa Hall kianga Mizofed sun dak 12 a kihong ding ngak ahita mai hi. Tungbaih uta, kikhawmlou a pai sawm, kikhop tawp hun khong maha kipat ngai ding a hong bang sim hi. Ngaizel a pump ah vaite’n a tual ana phiatsiang ua, amau apan a bangzah hiam muhtheih dan a om khak leh chia ka va dot u leh a pama dawr a black a kizuak ahihdan hon hilh a. “Utleh a tun a i tun zoh nak leh aban zaw Champhai ah ngaihtuah mai ni” chi in huai dawr a XP litre guk thunin ka pai ua, Aizawl khosung ka pelh chiang un dak 11:30 bang a gingta hi. Kong pai u leh Zemabawk khangzek apan lampi ana hoihkei law sim paha, “Lamtawn a huchi ding bang ana hih zenzen le tuh.. a bang poimoh lua om le hilou zaw hia” chih khong lungsim ah a hong lutthei sim pah hi.

“Bangteng hileh Tuirial tan khong en suk himhim ni in, aban lam ana hoih tuan kei leh i kik mai ding” ka kichi ua, ka paizom zel uhi. Ka paizel u leh Tuirial banlam ah lampi a dan ana omzaw in paipai theih vanglak hi. “Nupa a motor khata tuanga hichibang hunzat le manpha thou hiven” ka chi mai ua, lampi neu leh kawi mahmah ahihmanin ki hattai ngamlou hi. Gintak sangin Pathianni dingin lampi ah gari tai muh ding, phak ding, makhelh ding leh kipelh pih ding ana omom vanglak hi. Champhai lam a hoh dek mah ahi di uam avangkim in nungak leh tangval ahi di uam ah, numei leh pasal bike a kipua muhding bang a om zel hi.
ZIN TUNNA. Champhai a kuamah subuai lou ding in Tourist Lodge a tun ding ka chihdan uh ahi a, tulai kuamah khualzin omlou ding ahih chiangin Room muhlouh chih om ken teh chia, room booking lam ka ngaihsak louh himhim uh himahleh mialtun bang hitale, zan a room va kan lunglung sangin “Ginzabiak (laigelhsiam Kimboipa nau) phone inla, Tourist Lodge ah room hon na book sak in chi-in” chia ka lawmnu ka sawl leh a phone khethei keia, Aizawl-a a u Muanching ka dot u leh “amau Zokhawthar a om un chin, phone khiak haksa lua ahi” a chi a. Huchia Zokhawthar a om uh ahihleh chi’n Thangbawi leh apu uh Zampu (lawmpa Ngulkhanzam Neihsial) le ka phone nawn tuan kei uhi. Amau lawi hi signboard omlouhna office a semte ahi ua, gensau dah mai ni. Lamsau thou mahleh khawl khollou in ka paizel ua, nitaklam dak 5 khong in Champhai ka naihta mahmah uh chih dingin Champhai a Pa Thang (Customs te heutupa) in hon phone a, ka tunna uh hon dong a, khosung lutdek phial ka hihdan uh hilh in kingakna ding le Tourist Lodge chi ka hih dan u leh a zingchiang nitaklam a amau inn a va pawt ding in ann le nekawm ngal ding chi ka hihdan khong uh ka hilh ngal hi.


Khosung ka lut chiang un khua bang ana mialta a, kholai mun ka theihna khong omsim melmual mahleh Tourist Lodge zotna ding lampi ka paina uh kimuanglou sim in mi 3 bang ka dot nung un ka tung khong uhi. Anhuan lam saite’n Tourist Lodge anhuanin kong a mei chih in ana awi ua, room a omleh omlouh ka dot leh om ahidan hon hilh ua, va ki register ngal in Cottage khat hon piak uah ka paipah ua, kanget nag un kisilna ding tuilum hong pepah uhi. A Omdan ua pan huchibang hun a, “Numei leh pasal kop khat hong tungmawk, nupa hile uh lah a tate uh bang omdia” hon chisim uh hileh kilawm kasa a, mukmul bang lah kiatlouhna sawtsimta, lampi hoihlouhna khong a leivui khu a ki nim sim, mai bang zol sim ahihbanah a gim le kigimsim ahih man-in mel etin zu dawn dinga hon gingta ahi ngei dingin ka koiha, a hong buaipihpa’n a nak(nose) in gimzak ding a om diam chi hileh kilawm in a dik ging zatzat seka, bangmah gim zak bel a nei ding in ka gingta kei hi. Ni’n lele ki uih man hial lou ding ahihman in. Kisil khin ann kane pah ua, annek khit chu zanhun ahita a, gen nawn dah ni.

A Zing chiang zingkal thou phet, Room a intercom om mahleh huai zanglou in anhuan inlam a te kianga singpi ngen di aka va pai khiak leh anhuanin kong ah mi khat in hon thei lotel mahmah kawmin “Nou nupa kia maw? Na tate uh la?” chi’n hon donga. “Zannitak a annek lai a le, na gei ua tu hi unga, non theih mel kei sim kasa a kon houpih kei a” a chih behlap chiangin, lungsim khatin anhuan in lama semte kiang ah “A gen na za uhia, nupa ka hih u kha..” a chi phei masa sim paha, kong kihou chiang un huai mipa Aizawla ka omlai ua, ka vengte uh ana hia, SBI-te motor heek, a pute Champhai a hohpih ana hi hi.

KUAN KHETA. Abul a gensa bang in zingkal ann nelou in Rih Dil lam manoh in ka kipankhe pah ua, bangtan hiam ka pai nung un Pa Thangin hon phone a, “Hong pi angai diam?” a hon chi a, ke’n le “Tu in Zokhawthar manoh in ka ki pankhe khinta ua, nitaklam nou inn a ann hong kine ding hiven, kong tun chiang un ka lawmnu’n Champhai bazar enkual nuam ahihmanin a kul leh Nu Vung (a zi) ka na phone ding ua, ama’n hong makaih mai leh maw” ka chih leh aman le “Aw le” a chi mai a, ka kihou sau nawn kei uhi.
Gamgi ka tun chiang un Customs office konga CRP (hia) sepaih duty-te kiang ah Zampu-te office ka dot uleh a saklam a khosung lam, VCP pa in lam hon kawkmuh uh ahihmanin ka gingta pha kei hi. Pa Thang phone a Zampu number ka dotleh hon piakpen kei neihsa mah, a zat nawnlouh pen ana hi a, ki phone thei tuanlou hi. Pa Thangin a inspector uh Haokip, leibul a duty a om ahihdan hon hilh ahihmanin gari Custom office geia koih a leibul a Custom duty post ka va et uleh Pu Haokip ka mupah uhi. Amah pen khatvei Aizawl ka zin ua ka naute inn a Pa Thangin hon tonpih, kimukha sa, kitheisa ka hi ua, Zampute office khong leh a phone number khong ka dot u leh aman Zampu hon dial khe pah a, ka kihou u leh Champhai a om ahihdan uh ka thei thak ua, Ginzabiak le a zanni a nna toh kisai a Champhai a ana hoha, giak den ahihdan ka thei uhi.

Zampu i gen leh, hiai ka gelh lai in amau lawi in promotion mu uh ahihdan internet a om zengzung ka mu a, ken le promotion muteng ka kipahpihna hiai ah kon gen ngal mai ding. Amah Zampu leh Khansiam promoted cadre a posting a lunggulhna mun uh atan ding uh ka deihsak a, a tan zoh kei u lehlah Zampu chu India gam mong dang khat va tung nawn di dan ahihtuak a, Khansiam pen tuh a lohchin zoh kei lele kum nawn chianga khokhat a ki omthei dingdan ei ve ka chisim hi.
BIAKA NGAK PHOT. E’n naute chih bawla Ginzabiak i chih gaihgaih vial leh Pu Haokip in huailam gim nam sakin Biaka hon chih ngeingai chingin hong hi law ngut ahihman ken le huai dan in ka zang ngal mai hi. Ka kihou lai ua Zampu in Biaka le ama kianga om ahih a gen chiangin amah le ka houpih a “Ka nna ka zou hak kei ding, honna ngak le u chin bike in ka hong tai suk dinga, dakkal khat le a lutkei ding” a chih manin leh zing lam dak 9:30 khong hi pan hiven Rih Dil a hoh pih ding in amah kana ngakta uhi. Pu Haokip in le “Biaka a hong tunhak na khat a om leh, tulai van le hong paitam lou hiven, ke’n le kon hohpih thei ding” a chi a. Gamla lou ban ah hoh khakna sa himahleh kougel kia va hoh lukluk sangin a mun lama ana omsa kua hiam khat toh kihoh leh kipawlching zaw dia nop leng nuam zaw ding ka chihman ahi a, lawmnu’n bel “Kuamah ngakngak a ngai sam. Ei gel va hohtou le hi mai eivoi” a chichi na a.
Bangteng hileh “Biak ngak kawmin Chiau gal lam a pai in, ann khong va ne le” ka chih leh Pu Haokip hong dingkhia in hon paipih pah a. Leibul kawlgam custom lamte duty na gei taklampanga lampi paisuk ah hon paipih ngal a, dawr liansim, Chiau a dinga a lianpen pawl hi maithei ding khat, “Van kimna pen ahi” a chih ah hon lutpih a, bangbang ahiam ka en uhi. A ngaktu nu le nupi fel mel mahmah, duang ching zetzat khat ahi a, kawlpau, lusei pau, tedim pau khong in pau ziahziah thei vek hi. Huai apan a ka pawt khit un aban a dawr teng zu zuakna ahi deuh veka, “Pu Haokip in zu zuakna lam hon fan pih masa eive le maw” ka chihleh a nui sim heuhau a, dawr khenkhat ah international/multinational brand minthang taktak ana ki display a thawl khenkhat bang let a lian, tehmoh louh dia Keuhthang lu sanga lianzaw ding khong a oma, thawl khenkhat bem pengpong zozen a Chivas chih khong a om hi. Pu Haokip in a bawm liante 10000/- man khong ahihdan a hon gen chiangin ka ngaihtuahna a hong lut vat khat a om hi.

ZU 10000 MAN. Pute Aizawl a hong zin nikhua ua dawn ding ngaihtuah sak a ngaih chianga Aizawl a seppihte ngaihtuah theih quality-te lah deihlou uh ahihman a, khatvei ka naupa ka ngaihtuah sak leh Champhai lama PaThang kiang mah a ana gen hiven, Johny Walker-te Black Label leh Seagram’s 100 Pipers litre khat takna thawl khat 2000 man hon arrange ua, huai atheih chianga Aizawl a ka seppihte uh khat in “Pu Hawla (Mizoram CM) in a dawnte thawl khat 10000/- man, Champhai lama a leisek ahi a chi uh”, a chi a. “Thawl khat 10000/- man bang brand khong ahi tel de aw” ka na chihsim leh hiaite khong gen hi nguttak ding uh eive ka chita hi. Huai apan pawtkhia in a saklam ah lamgeia mehzuakna a Burma badam khong lei in, dawr ah van neu chikchik khong ka lei khit chiang un anne ding ka chih u leh Haokip in pautam louin a kawm khat ah hon paipih galgal in Mizo hotel ah hon lutpih hi. Hon lutpih chile lah ama’n ne utlou in “Kei a ding huai a kihuan ahi. Na hong pai ding uh hon hilh khol hile u chin nou a ding le ana kihuansak leh hoih ding hi a” chi’n khouh zohlouh in hon taisan teitei zel hi.

Chiau a ka zin masak lai u ka neek uh voksa leh aksa hiven, meh khenkhat vinegar khong toh a soisak uh hileh kilawm tak a thuk valval pawl bang a oma, ankampak a tui neilou a sathau a minphang sim a kan bang a oma, eilam mehhuan toh kibang khollou ahihna ah limlaw kholkei lele a huandan tuam deuh himhim ahihna ah leh a serve dan khong uh le hong tuam deuh ahihmanin a nek nuamtuamna khat om kasa a. A hong serve-tu nungak nihte bang Lusei pau in pau mahle uh Pawi lamte ahih tuak ua, huchibang pian deuh khat a ne ding i chih leh Haokip in Lusei-te a khat ah hong koih ahihtak chiangin va pawtkhiak nawn di lah hilou deuh in ka omkha uhi. “Aksa leh voksa buh toh a chawmsa (polhsa) a om” a chi ua, “A polhsa lou la?” ka chihleh “A om chu a omthei dia, a buaihuai deuh ding. Ngak zek a ngai dia, plate khat Rs120/- ahi ding” achi ua, huchi ahihleh “Voksa, athau tellou in hon pe mai un” ka chi uhi.


NGAPIH NEKHA KA DIAM AH. Bowl lian law tellou a dim a buh kithuk, a buh tunga voksa tui san pian ki sung nilhnelh zek leh tanglian lawlou a ki-at, voksa tang thum hiam kikoih table tung ah a hong lui ua, anekna ding sikkeu toh a hawp ding mehtui, anthul (anthur) teh toh manta kihuan khawm, ngathu ka chih dek chiangin lah hikeileh kilawm kasa sim zel, nga tin houh a diam ki soh zek, i hawpleh thuk velval in thaksim, lim mahmah toh a hong pia uhi. Tu a ka ngaihtuah thak chiangin “Aw.. Ngapih a chih uh a kei dia ka chisim thak hi”. Ka lawinu’n ann hong piak uh a muh-a a hon nekpat chiang in “Sa kha hichidan a hichi dan a tawm chikchik a nek ding mah ahi” chi in ana pakta ten hi. Ann pen a tamlam ahihleh Khasi hotel a plate khat a serve zah sang un a tam zaw deuh maithei, annhai loute a dingin kuangkhat gilvahna tham ahi thou hi. Ahihhangin buhpen man khollou leh kimat khollou ahihna ah ken bel ka paktat lamtak ahi a, chih chu ne ekek in tampi ne lele poi khollou ding ka chihman in. Extra plate khat tuak ka lakbeh chiang un kipak sim ahi di uam ah, a nihveina ah a sa bang a hon telhtam zaw ua, mehtui bang i hawpgai leh phur takin hong pepah saisai uhi. Ka lawmnu second plate gai zoulou ahihmanin a kimkhat ka gaih sak nawna, plate nih leh a lang ne in ki hi biuhbeuh leh vah hun lel hi in ka kithei hi.
Annek khit in Chiau bazar ah ka vak zek lai ua, bangbang hiam enin lim laktuak ka khenkhat ka la zek a, a tawpin “Biaka le hong tungta ven chia, luigal lam ah kik nawnta ni” ka kichi ua, leibul ah Burma sepaihte’n limlak a phalkei khak u leh chi in amau lim kilakpih dinga ka zot uleh a utkei simna ua, a khonung in a hong utlaw thak ua, lawinu toh leibul ah lim kala hi.



a lim ka koihna mun apan a kon zawl chianga hiai mun toh kituak dinga a size ka hih fuh thei keia, hiveh aw. a size lian ki hihneu lam ahi zaw. net a hoih chiangin mundang ah kon upload dia kon khek sawm d chu. huaima a keuhpu in ana bawl fuh theih lelah ana bawl dia
A limlak nuainung a chiaului gal tuak tuak kimu kha a koilam India,koi zaw lam Burma chih theih ut huai ma ma. Golden triangle lam lam non phawksak ka chi Pu Phual(huailam a che ngei hi awmtak in!). A limlakte zingkal a ka et sangin ana fiah zaw tham tham a, et nuam e.
hon na teh moh louh din' na hi maw a hoih himhim a a fuhna tak ah chu non phawk aka maw, na gim hong dik fatfat pan le a diik hun lou deuh in a hong dikk a eive, hih khial mahmah kasa....
@mnaulak, zin hatpi chih phet a min ding khat bang le ZINPU chi kisam zezen ahih mang!
Tutung in chu amasa a a Pi Mari toh ina gen bawl a leh a proof na chih dan deuh a hon hih dan ahi maw a gelh dan kha.... nuam mahmah zel e, a next a ding ngak lah huai sim nawn mai veh aw, a mun lah tung zou nailou lailai ahih teh!