INTERVIEW | PU PHUNGZATHANG TONSING

PDFPrintEmail

PAITE KIA genlouh Zomi sung a dia politiks lama dia senior mahmah leh Manipur government sung mahmah a dia leng thu neipha amah Minister Pu Phungzathang Tonsing ineih khak ziak un hampha ikisa mahmah. Amah hinkhua apanin ei Zomite khovel a dia mi niam leh tuantual ihituankei chih chiang takin imuthei. Amah singtang tawng Bungpilon khua ah ana piangin, pawl 6 tan bang a khomun uah ana sin hi. Huchin 1972 in MDC uncontest a chingin politiks lam honsai pan in, MDC kia himailou in 1977 in Chairman hihna tanpha analen hi. MDC leh Chairman kia a huntok salou in 1980 in Congress (I) te palai dingin Thanlon Constituency ah MLA a telching in ana om hi.

Huai apanin tuni tan in lohsap hun neizel mahleh a hun tamzaw ah eite sik-le-tang a ding dinga telching in om a, tulaitak bangin leng dinmun poimohtak mai Power, Horticulture and Soil Conservation and Science & Technology leen lel hi. Aman imi nam a dia ana sepkhiakte leh amah apan I theih dia poimoh omkha ngeidia lametna liantak neiin ZogamOnline in amah houlimpihna kinei a, hiai a igenteng sanga kimzaw in hiai a nuai ah I taklang ding.

Chibai Pu Thang! Paite nam sunga politics lam a mi suanhuai leh experience hau na hihna a ZogamOnline in hon houlimpih sawm hi ung ei.

Awle, network a hoih kei lua a buai huai mahmah hiveh aw, phone zaw.

Amasa in nangma tanchin tomkim - pianna, khanletna, laizilna- chih khong non hilh thei diam?

Pianna chu Bungpilawn himai a maw, ei tuh singtang khawng a laizil maimai i voi. Singtang a pawl 6 tan kizil a, pawl 7 leh 8 mission compound a kizil, pawl 9 le 10 Churachandpur Government High School a ki pass a, BA kha private a ki hih in Maharaja College a Thangthuam lecturer lai a ki pass a. Huchi teng khawng hilou ding hia, education chu.

Na tate la, bangzah leh bangbang dinmun a om?

Ka tate chuh pasal 2 leh numei 3. Pasal ah Khanthang leh Lalpu, numei ah Khumi Tonsing, Chinghoih Tonsing, Biaklun Tonsing.  Khumi Tonsing pen America ah Doctorate zil in a om lel a, Khanthang ahih leh bangmah sep a nei kei a, kei toh socialwork a sem khawm ka hi mai ua, Lalpu ahih leh inn ah a om a, huanah Lulun khah America a om in pasal a nei nai kei a, Chinghoih in pasal a neita a.

Contractor khong nana hingei hia? Sorkal nna khong a na sepsawm lou mawng na hi hia?

Contractor a chu kum 2 hiam chauh eivoi ka hih. Solkar nna lunglut. Martic kha 1960 in ka pass a.. Bungpilawn JB School Headmaster a pang kei voi.

Bang chi dana politics a lutkha, bang kum pan?

1960 a Bungpilawn JB School a Headmaster a pang ing a,1960 apan kum tamsim tak pang ka hi. High school bang le phut tou inga, huai khita ka naupan BA, BT hon zoh a amah high school Headmater a om in chin kei khah 1970 a tawp. Huchia Jiribam lam khawnga contract kum nih va hih in huai khit a 1972 MDC Eleciton a ding, uncontest a kai. Huai khit a 1977 a Chairman kai. 1980 a Congress (I) candidate a MLA Thanlon Constituency a ding inga kai. Tutan hichia om tou in, Thanlon a 1995 a Songchinkhup hong contest in chin, a diktak gen a chuh, underground te panpihna a Songchinkhup hong kai. 2000 a Lamka chinglou, 2002 a Lamka a kai, 2005, 2007 Lamka a nih vei kikai in Power, Horticulture and Soil Consersation and Science & tehcnology a tua ki len lel.

PNC ah kum bangzah nana kibual a?

PNC a chu term thum, 1980 a kipan a bangtan le ahi sawtpi pang keive.

1960s khonga CLA na omkhin, PNC in Chin Reunification (tulai hileh Zomi Runification) ding khonga India PM kiang ah Memorundum ana khia i chih chiangin Paite te politics ah ana niam kei hial uh chih ding abang. Himahleh tuni in politics ah bangmah tan i tungkei a bang mawk hi. Politics a tuhun a i dinmun uh bang na chi muh a?

Political dinmun 1960 in kuaman a hon thei pha sam a. Tutak dinmun ah chu government in recognized ta eivoi, ei Zomi te. Tutak a chu sangtak i taka. A ziak kha huai lai a Paite tengteng PNC a kipua. Tua chu Paite, Simte, Zou, Vaiphei, etc ki pai khawm in Zomi kichi. Zomi khah, i nomenclature dia neitheita. Great achievement ahi. Ei a kibang ngen a tuamtuam a iki loh teltul bang le hoih het lou. Huai lai khawng a chu Simte’n amau a, Zoute’n a mau a, Vaiphei ten a mau a, Paite ten amau a… Tua chuh we are under one umbrella under the Zomi.

Hiai chu ken 1980 a Tuithapi PNC khawmpi a le kana puaklut. Min khat a i om kei ualeh i gam ah khantouhna om tatak lou ding ahi chih theih diing ahi. Huaiziak a tutung a MDC election bang ah le Zomi.. under the umbrella of Zomi ahih ziak a ei Zomi te kia in MDC form di chi leng le mi 13 kikai aihchu (out of 24). Huaiziak a unity a hong hoih ziak a tua chu saupi tung. Politics ah India government theihpihna nei thei ta. Zomi min a India government te toh bang ceasefire ki nei thei. Adiktak a chuh, i thei kholkei a hiven, great achievement ahi. Zomi hihna centre in le hon thei pha ban, Manipur bang in nidang a Kuki chauh hon chi mawk ua, but we are not Kuki group we are Zomi. Tua chu Manipur Government in le Naga, Kuki, Zomi chi a hong thei ta.

ZNC hong hat lai in agum pawl in nang makaih a PNC in ana dou a, ama uh ana khaktan chi in hon mohsa uh. Khenkhat in lah MLA kituh ahih chiang un a kinawk theih mah uh ahi, chi. Tua lah Zomi chih hoihsa zeel, ahon chi ua…. Thil omdan, nang muhdan non hilh thei diam?

ZNC policy bang a? Commander without army bang bang eivoi. MLA ut ziak a ZNC phuh maimai khawng. Policy bang eita? Ki gawmkhawm sawm malak a, unity suksiat na di policy lel eivoi huai. Zomi bang chu a taktak a kha nam tuamtuam te hon kaikhawm thei aihchu. Huailai in Thanlon Constituency a ZNC a concentrate a, mundang koi mah a lah om silou. Bang phatuam? Huai bang zaw a gen a gen tak le hikei. A purpose chu very clear - MLA kai sawmna. Tua Zomi bang chu MLA kai sawm na hi thahlou inchin a policy singtangmite gawmkhawm na ding chih, ataktak a hih unchin. Ki nak khiak longal eive. Tua Zomi a i ki pawlkhawmna uh khah MLA kai-na ding hiam, MDC kaina ding hiam a ki setup hilou in chin, huai lai a ZNC i chih bang zaw Thanlon bial a MLA tuh na dia a set up hin chin…

ZNC-te tangkoupih khat Manipur South district a teeng Zosuante a dinga UT nget, chih hi’n ka thei ua, hiai kha tu bangin leng taksuah theih ahi diam? Bang a na ngaihdan?

ZNC te koi tan a tungta a leh? A process bang aleh? Zosuan te’n UT achih uh kha Memorandum copy lah koi ah a om a…. MLA tupna ziak a a phuahtawm maimai uh aihchu. A memorandum copy uh et zui theih ding koi ah a om a le?

Den a non gen khak zual mahbang in tua SOO pen media tuamtuamte khawng in Kuki underground  ngen ahon chi ua, bangziak a Zomi dawk lou sese ahi di?

Dawklou tuan thah lou e. It’s the same.  UPF and KNA is equal before the eye of the Government of India.

Tua a diktak a UPF toh KNO kichi hia, National papers khawng ahih kei leh Manipur state a English dailies te nasan in hong gelh chiang ua, Kuki Underground chi a gelh mawk uh, Kuki underground…

Press ten ah a gelh nop kei uh le chu thutuam. Government of India a khah same status eivoi.

Ahih leh khenkhat te ngaihdanin ahitheilou di pi Zomi sung a om sang in Paite kia in politics sai le hiai sang tung zaw ding chih bang na chi ngaiha?

Paite kia in sai leng bang a hih ding uh? Tua Zomi nam 4 le 5 i kigawmkham leh haksa theilai a. Kuki te toh bang le kigawmkhawm in, Non-Naga tengteng kigawm khawm lai le political demand nei thei ding i hi. Tua Zomi a iki gawm uhle very very meaningful. Gangte te’n amau kia in asai ua, tu’n bang ahih khia ua, Haukholal Thangjom kipilsak thunuai ah? Huaiziaka kigawmkhamna kichi khah main topic ahih gige kul ahi. Tua bang le kigawm khawm ta. Hiai tan kitung. Paite, Zou, Simte, Vaiphei leh Tedim-Chin Zomi a i kigawmkhawm uh hoihtaka maintain poimoh eive; survival i deih taktak leh chuh.

Tulel dinmun in Zomi Reunification i chih khong lah lamet huai na sa hia, bang a na muh na tan?

Zomi Reunification chuh had achieved their goal to some extent. Chin Reunification i chihchih khah a theory a kigen hin chin¸ tua Zomi Reunification chuh a practical a pai a hiai tan kitung aihchu.

A khen in lah i survive na dinga Mizoram a belh ding ahi chi, a khenin lah Zomi Reunification chi, a khenin lah Paite min a politics sai a UT nget ding chi. Kum 50 nunga i dinmun ding koilam nga in na mu a?

Mizoram belh ding chih Mizoram te ut uh hia? A ut d’uam? Mi kitenpih ding i chihleh dot/dawp phot ngai lou di? Mizoram belh ding chi mawk leng le ikitenpih ding ten ah hon na kitenpih nuam ding uam chih bang le ngaihtuah huai. Huai chia political dialogue neih di ahihkei leh hichi mawk a ei utut a gen chu gen theih chii hilou hi’n ka thei. Huai di ahihleh amau ka dawp ngai di eive….

UT toh kisai lah bang a na ngaihdan? ATSUM te a haat lai un ah Phamta Pu E Vungkholian heu in akiphu a…… na ngaihdan?

UT chu mu thei le a hoih vele. Hilele Zomi ten UT mu zoulou mai thei hi hang a maw. Kuki te toh bang kithuah a, huai chiang a Naga te toh bang le kithuah ding, huai hile chuh muh thei mah in teh. Manipur a UT muhna dia ei la kituak thei lou ihih chia. Naga te toh lah kituak lou. Naga te’n amau aa tuam phut uh, Kuki ten a Kuki Homeland……

6th Schedule toh kisai la, muh theih didan a om diam?

6ht Schedule chuh a demand committee bang kibawl zen a kum 20 val ki beita. Bangmah kolawng lou ahih ziak a 6th Schedule pen hikei le le 6th Schedule a power tengteng Government of Manipur in ah India Government toh ngaihtuah khawm a, huai ah 6th schedule a Mizoram a power bangzah a pia ua, Meghalaya bangzah a pia ua, Tripura bangzah a pia ua, Assam ah bangzah a pia ua, huaite toh kibang en le District Council ah pesuk le. Huai hileh chuh Sixth Schedule lah a min maimai ahi thou a…. Constitution Amendment ngai hin chin maw 6th schedule khah.

Huchi ahihleh 6th Schedule muh di chih alungkiathuai lam ei voi maw? Ahihkeh, muhtheih didan omlou di adiam?

6th schedule chuh muhtheih aka. Hilele huai toh kiton ton a le 6th Schedue power khah MDC Chairman, Executive Member mi 5 te loh di Mizoram, Meghalaya, Assam, Tripura a ten bangzah a pia ua chia huai tengteng toh kikoih khawm in chin huai lak ah khah Mizoram te a a san pen lehle a sang pente hikhollou 6th schedule Act of the Disctrict council introduce omsak di. Banah power transfer bang le 6th Schedule a bangbang tua hiai state 4 te a pay u bang le huai te a atoh kibang hisak thei le 6th Schedue himai lou ding hiam chih dan a tua process kibawl eivoi.

Kuki, Chin, Mizo, Zomi i chihte pumkhat a i kigawm taktak theih ni om dingin na mu hia?

I kipumkhat louh na ding bang om zenzen dia. Tutak in bel in ikipumkhat thei nai kei uh chih thu lel. Kuki alone will not survie, Zomi alone will also not survive politically. Kigawmkhawmna di ngaihtuah luat ding aka. Ei singtang mite tam le tam lou chik pi, (Manipur population ah) under 31% khawng chauh eivoi. Himahleh a total a chuh Manipur tribal -Naga,Kuki,Zomi- hiai teng thum kigawm chu Mizoram population zah kipha eive, huai sang a tam zaw deuh zek lai ding ahi.

Manipur a talpakte nuai a i maban ding bang na chi muh a?

Ka thei kei huai zaw, dawinei kihilou ahih chia huai meitei toh i maban ding chuh thei hak mahmah. Naga te’n le thei tuanlou ding uh ahihchu, Muivah in le thei tuanlou ding aihchu (nui khawm in).

I MLA te’n amau angsung leh gilpi kia khual ua gam leh mipi a ding khuallou uh ahi chih ngohna la?

Kuate e gilpi khual? MLA te’n a mau gilpi khual a midang te a khual lou a, a gam a development hiaizahta ki bawl Guite Road bang le BRO a ki transfer, damawi inn hiaizahta kibawl a, school hiaizahta phuhsuah inga, tuikhuk hiaizah ta bawl inga, lamlian hiaizahta bawl inga, tu bang ale Guite Road chauh hilou a Singngat – Behiang Road bang le BRO/BRTF a kipia. Sinzawl to Dialkhai tan le BRO a kipia. Huai te khawng MLA ten a gilpi uh khualna ahi diam? Public a dia khah chikmah a om ngeilou Sports Complex New Lamka bang a kikoih, huai chiang a All India Radio bang Paite Link Language kichi khawng Thahdou ten zahdah na ua, deihkhop kisuah a, tua ki implement.Gilpi khual chih mawk, MLA ten a mau gilpi khual chichi mawk di hilou ahi.

Tua Link Language toh kisai na panlak dan tamlou non hilh thei diam?

Link Language kichi chuh tua nasatak a pan kila in chin hiai bang le tua nam tengteng in eimi chih tak chuh Paite te a di ahih phot leh kithutuak uh. Amau le kithutuak le hilou namdang tengteng hilehle a tawptawp awlawl a khah ki fight for about 10 years. Hiai government in ah akihih nung a khah tua nou sung kithutuak le uteh a chih chiang ua Phekzawl ADC a om dek a khah Hmar te Link Language ah le hon support un la huai ah kou le kon support ding uh kichi.

Tu bang a khonung buai dek nawn na un chin. Huaiziak a Tuibuang a tua, huai Gouzagin te hun lai a district a suansa uh khah huai Tuibuang Secretariat lamlouh ding ka chihte khawng gilpi khual na ahi diam ah..Mipi khualna ahizaw diam ah huai bang le ki nang in chin ki hih sak lou. Huchin ki nangnang tuah kei ni hang in, AIR Link language Paite hisak ni in, Food Corporation of India le kei constituency ah…. Tuibuang kia hitheilou di hichin adjustment bawl ni hang in, Secretariat building le Tuibuang ah, Food Corporation of India le Thingkangphai ah kilam hen la i chih le hon nang nilouh uh a tawp kuan a amau le KSO hitaleh Kuki Inpi hita leh hoihtaka a hon gen khawm chiang ua kha a tawp kuan a kha agreed uh. Aleh agreed nung a tutan a khah Kuki te lungkim lou Phungzathang khemsa, language kichi khah Paite Link Dialect chih bang hibek leh thukhat Link Lanague kichi Government of India in recognisedta. Ei pawl tuh manlouh ihita. Pau kichi in tuh boundary neilou, Mizoram a le lut, Burma a le lut India pumpi a khah Link Language Manipur Paite kia in nei huai ziaka hiai building khawng deihlou, khemsa a om kichi uh.

Already implemented, building bang chu ni khat a le kang thei, ut leh kisuan thei. Hiai khah deih khop a fight a kibawl nung a with the consent of our brothers Kuki, Hmar and other group a implement kibawl eive.

I minister pu leh atate khong Lamka a hong zin chiang ua Imphal apan meivak (electric) hon pawtou ua a kik chiang ua pawsuk nawn zel uh chih chiamnuih thutak a gen a om seka. Na za kha ngei tham ding. Bang chileh Lamka zaangin power nei hoih thei ding i hia?

Pathian tate apai na lamlam ua vak in zui zel ahi chi uh hilou Hmar te khat in.  Lamka a tua khah huai khawng chuh mi chavaihte pau maimai ahi maw, baseless government in ah hiai bawl ma Lamka vak ngei lou, ken ka puak hilou in chin Lamka a tua kha nidang a om ngeilou a Khenjang 132 kv double a koih ing a, New Lamka a 136 kv kikoih huai khah tua khah 60% khawng kizou pan aihchu. 100% a kizohchiang a mei vaksuak ding. Huai ma a khah Lamka chih man a mei vak tuan lou ding, haksa tak a ki hih hi’n chin khat veivei thadah huai dekdek aihchu.

Min thil a hih leh kuama’n appreciate ngeilou, banghiam khat.. only they are tying to find out the defect on the individual person or leader. Ei pai dan himhim ahi a huai zaw khovel dang in le a zat le hikhol kei a thupi le kasa kei. Adiktak a tu bang a le under RVGY Scheme Churachandpur a khah singtang gam a Imphal leh Thoubal, Bishenpur leh Churachandpur a RVGY huai electric tua kipan ka bawl khah Ukhrul, Senapati leh adangdang chuh awl a hih thou ding, Churachandpur as good as upto to Churachandpur huai ziak a hiai hih di. Imphal le tua kipan, Churachandpur le tua tukum apan budget session July a budget ki nei ding, August a pan a chu active implemmentation kipan ding, electric gui ki khung sengsung Imphal a le la khe vek ta ding, Thoubal, Bishenpur leh Churachandpur ah leng, a tung a electric gui pai nawn lou dia a nuai a underground a bawl ding….

Tua nasa tak a plan kibawl in chin ka tup dan a chuh next election ma ngeingei a churachandpur khah electric gui sah khiak a underground a paisak a kua man le gu thei nawn lou ding. Vokan huan ten le huan theih nawn louh ding, bawng ann huan ten le huan theih nawn lou ding. Transformer khat in inn 200 a chawm na dia inn 500 khawn in guk nek guk chih te a om theih nawn louhna dia plan nasak a kibawl in chin ahih theih ngial leh huai ban a automatic meter kithuah ding, huai policy ka bawl hin a ki hih zou diam ah.

Lamka tui nek la?

Tuinek khah tua TN Haokip in pua in chin. Koite River toh Lanva toh Khuga a tui kila in chin tua 80% kizouta in chin tua 20% omta. A problem chuh Koite a le tui tam nawn lou, perennial kichi khemkhem in chin, Lanva le perennial kichi khemkhem in chin huai le bangziak a Lanva in nidang a Curachandpur chawm zou a, tua bang chia chawm zou lou hiam i chih leh a ut ten suang la, a ut teng lei la, suang hum la, a ut ten huai zang a sing phuk huchia om. Huaiziak a catchment area preservation is 100% required. Catchment area khah preserve ding, huai dia ken DC kiang a le thugen inga Thohtanni, July 5, 2010 chiang a khah huai area hausa tengteng le sam ding, suai kai sak ding, huai area khah preserve ding, singnou suan ding, kua man ah huai tan a singnou le sat siat theih nawn louh ding, Koite Catchment Area, Lanva Catchment Area preserve ding, lawi in le huai a tui a dawn nawn louh ding chih tua policy ka plan eive. Plan chu nasatak a bawl keive kua man hon appreciate khol kei ua hiven. Hon appreciate kei le uh le poilou, I will go ahead with my policy.

Churachandpur pen Lamka a khek ding tungtang bang a na ngaihdan?

Huai chu ken I have nothing to say. That is all.  Ken ka pat chu ka hih theih chiang ah khah Churachandpur TD Block pen Lamka TD Block chin ka kheksak a huai tan chu hih zou. A district thu ahih leh community dang te toh pankhawm a hoih tak a hih ahih kei leh ei kia’n ki khek zoulou mai thei.  Ken chu khek khin kei power chiang a chuh. Churachandpur TD Block kichi khah Lamka TD Block, office le Lamka TD Block a ka koih eive.

Churachandpur District pen khah Lamka a khek theih louh ding ding pen kha bang a daltu?

Huai chu midangte toh hoihtak a consult a gen ahih kei leh kei kian ah hih theih mawk ahi kei a maw. Mi tam leh different opinion nei omna district khat khong hi puak hak lotel eive. Utut kigen na in chin a sep haksa peuh mah eive.

Hiai tungtang Assembly House ah nana polut ta hia leh?

Polut lou, house a puak lut a phatuam ding hilou. Popularity zonna a hichi bang chuh hih theih in chin hilehle thil phatuam lou dingte kha ken chu hih ut lou. House ah polut leng a hon dawnna ding uh chu we will consider. Tua Lamka kichi kha Paite pau dan a la un chin Mizo te lah ut lou, Vaiphei te lah ut lou, Gangte te ut lou, Simte le utlou huai ziak a i vek a ikituah a huai ahih leh a diktak a khah mipite deihna Voice of the People chuh poimoh eive. Mipite leh orgn tengnteng in hoihtak a hong move ua leh a chuh a lampi om diam ah. Churachandpur a kei hiam in kava mawk hih theih le hituan lou hiveh aw.

Den a kon dot zual i district pen Lamka a khek ding chih toh kisai a khah mi khenkhatte ngaihdan a theih siam louh khat uh om chin huai khah i MLA te un Vote Bank ahih ziak a Lamka a khek ut lou ahi chih thu om in chin hiai thu toh kisai ah bang a mipite lak ah hilhchet nop nei hia?

MLA te ut louhna koi san ah document kua’n anei a? MLA ten objection a bawl na uh koi a om a? Zuau thuthang khawng phuahphuah louh ding. Huchi dan a ei pawl in hih i minister te, i MLA te dem thoh i chin ua leh huai in khah achievement bangmah phattuamna ding hon tun lou ding ahi.  Agenda omlou pi, idea omlou pi a public demand le omlou pi. Where is the public demand, where is the agenda, where is the forum, discussion koisan forum ah akinei a, MLA ten a va nial uh koisan tung a?

Huchia bouruak a thu gen mawk khah, huai ban ah mipi te khah hoih tak a khah na awareness uh poimoh eive. Aziak kha Lamka kichi khah neuchik Paite interest kia a hih theih mawk louh in, Paite te khah a diktak a Hmar  te toh ikikhiakna bang le tua Link Language thu bang a le.. ei pawl hih ki a kipilsak, heutute dem lel kihi’n chin, koikoi hitaleh i pankhawm uh kha poimoh in chin. Hoih tak a, Lamka chih a a kikhek ziak a a neitu tatak te kua te hong hidia chih khah a poimoh pen hizaw in chin, Churachandpur bang le hoih tak a khek ding i chih leh namdang teng toh… ahih keh kei kia hiam, Paite heutute kia va khek zoh vual hi thah lou in chin. E’n ah hoih tak a nam dang te toh bang le understanding i neih a mi lawm bawl i siam poimoh kasave. Kuamah toh kilawm thei lou, fellowship le nei theilou a i utut gen a huai khawng piang ding leng hi thah kei.

District Council ei singtangmite a dinga a hoihna leh hoihlouhna tomkim non hilh thei diam?

Singtangmite a din hoihna zenzen kei dia. Hiai development eivoi. This is the democratic institution of the tribal people of Manipur not only for Churachandpur. Tribal ten Democratic right i neihna khah criteria a om a, administrator in ah MLA te hiam, Government hiam Imphal a kipan a hong kai suak thei. There is a great loss for the tribal people in Manipur, huaiziaka a sung a amendment a du a da unau Naga ten ah amendment deih lou a chih uh bang le.. ahih leh amendment hihna dia khah nine month… proposal ki call… what poposal they have submited, bang a government in a proposal uh a piak uh.

Amendment dia hoih ken ah ka puak lai a tribal welfare khah District Council a kipua hia, 2006 a khah ken Amendment of Manipur Autonomus District Council Act 2006 chia hih inga a khatna a ka hih chu singtamite gam ahi in District Council area hih DC ten gam District Council te phalna lou in a pe thei nawn kei ding uh, lease le a bawl thei kei ding ua, allotment of land, lease ahih kei transfer of land to non-tribal chih tuk hi mai in chin huai ……. Disctrict Council te phalna lou in DC ten ah gam a pe thei nawn kei ding ua, huan ah lease le a bawl thei kei ding ua, transfer le District Council te phalna lou in a bawl thei kei ding uh ka chih aihchu.

The right of the Disctrict Council should be maintained ka chih hin huai tuh pass in chin, a nihna khah the whole district council should have power to declare the whole district or part of the district as urban area, urban ministry te fund deih zahzah lak lut theih na ahi a huai le ka pass hin chin. Government of Manipur can declar and withdraw chih hilou, District Council can declare and withdraw kichi power nih ka piak beh hin chin tutung a khah power bangzah hiam kipiak beh nawn.

Hiai lou ngal tribal ten tu status a i dinmun a development i hih theihna ding tu bang a le power khah DRDA a DC te leh BDO te through a MLA te through a hiai teng i theih chia chu a mau lak a power piak khiak a hi thei zahzah SDO khat hiam, DC khat hiam, MLA khat hiam in a vial vei sang a District Council ten ah power ahi thei tan piak khiak a i gam ah khah na sem le uh, a hih khel uh a om leh le i gam ah sum lut phot himhim leh. Huai khah it will be the great benefit of the tribal people in Manipur, huai ziak a Disctrict Council chuh very, very important for the tribal.

Tuma deuh a ADC Primary School Teachers Recruitment toh kisai in Post awngzah sang a Teacher lakthak tamzaw chih akigen a, dikloutak a recruitment om chihna eihcu maw?

……a zak le ka za kha kei a huai zaw ka thei kha kei ken.

Nagate’ bial ah ADC/MDC Election deihlouhna liantak a om a, National Highways bang sawtpi khaktan in om. Zosuante bel Manipur thu-nuai ah lungkim kisa mahmah i bang ua lah i khangtou tuankei ua…

A khan louhna koi sansan ah a om a? Naga ten huai anan ziak ua a khantouhna uh koi sansan compare ding? Koi sansan a kibatlouh na om a? Naga bial a bangzahta khangtou a ei lam huai ziak a khan touh louh na bangzah om a le? Huai na muh dan ahih le chu huaite I want to know that comparison.

Pearsonmun khua a ICAR in munpi a bawl bangbang i phattuampihta ua?

Tua khah kipan lel lel eive, a building le zou nailou hive uh aw. Government plan kichi khah Five Year Plan hin chin, kum 3 khawng, kum 2 leh chih tan ki pai ta.

Tuibuang a Sports Complex omna’ng a CM in a honkhiak plot pen Farm munpi hilou maw? Farm pen koi ah kisuan ding hiam?

Huai Tuibuang a Sports Complex mun di pen maw….. Kidou lai a Ngamthang puak lai a a suksiat sa uh eivoi, Hangkhanlian Minister lai a. Government Farm hi nawn lou pi. Tua Peace Ground chia football field a zang uh eivoi.

Den a non gen khak zual ADC Pherzawl tungtang toh kisai a gen le sak tam in chin eilawi lak ah, Thanlon bang ziak a hithei lou a chih khawng, hiai tungtang ah bang gen ding a om a?

The then Minister/MLA  in ah amah bial thouthou ahi a poi kasa kei a chih ziak a huai san a suan chi uh hilou hia. Ke’n chuh ka thei law kei, huai a Songchinkhup hia Phekzawl le ka consituency thou ahi poi kasa kei a chi, chi ua. Tak hia zuau hia ka thei kei, I need the confirmation.

Tua ADC i district ua nih khawng neih theih louh ding ahi diam?

ADC nih nei thei e. Tua le nih ki nei eivoi. Churachandpur a ADC om, DC le om, Phekzawl ah khat om. Phekzawl a kua mah omlou. CCPur a pa’n normal duty a khah a man po khawm.

ADC Pherzawl kha function hia, function lou, bang dinmun a om?

A function hia a fuhnction lou hia ka thei kei. Ka lutlut khol kei a. A MLA concern ten thei un teh.

Tua Guite Road lak Songtal chih lak vek khawng a ADC office khat koih theih louh ding ahi diam?

Ka thei het kei.Thanlon bial constituency hia huai khawng a MLA ten kha mipite toh phut le uh government a tun chiah ki en leh bang chi diam ah. Kua man a demand khol kei a maw….

Zodawn chi maini, singtang lam a i siamsin dinmun uh bang chi tan lel in na mu? Tutan a high school khat le om lou tel a, Singngat ban i pelh leh..

Ken chu Thanlon ka puak lai a chuh high school khawng, damdawi inn khawng a vek ua kai uh eive.  A concern ten bang a ngaih dan uh ka thei kei. Ken Thanlon MLA ka hih lai a chuh school kailou te chu I had taken action aginst them.  Damdawi inn bang le hoihtak a kai, school bang le hoihtak a kai, tui khawng le ki zawl, playground le kibawl, civil supply bang le hoih tak a pai.

Ahih leh nang a disctrict in charge a Minister na hih na…

Kei in chanrge hi nawn lou tua. District in charge tu kum a bawl nawn lou uh. Ei leh ei i ki moh sasa a hiveh kua mah in hon support lou, I am alone fighting for the people, nobody has suppoerted me.

I gam khantouh na ding toh kisai in bangbang poimoh nasa a, siamsinna hin nek le tak hita leh?

Kithutuahna poimoh, ki support a poimoh ki gensiat sang in.  Ki support a sugestion khawng kipiak a hichi dan a nasep hoih lou hia? Hoih taka constructive suggestion kipiak tuah a kisupport a unity maintian poimoh ka save.

Mushroom plantation kibawl Ngathal khua a ompen la?

Kipan lellel, budget a tukum ki guang dek pan, a budget le omlou pi a ken ka department khah miscelenous a ka guan ahihchu.

Tua Gelzang khua a Farm pen bang chi?

Gelzang a farm chuh ana phiat sa uh eivoi.

Huai hih hing ding chih chu khawng om kei maw?

I am trying.

A hoih e kipah huai lua, ahih leh electoral politics ah bangtan na kibual lai dia?

Mipi’n hon deih lai teng.

Paite Literature toh kisai na muhdan bang a? Tu ma in huai toh kisai buaina om zeuhzeuh a i Literature bang a na muh dan?

Hoihtak a, hiai eimite hih i ut dandan a lai khawng i mawk gelhgelh chuh reconciliation hoihtak neih tuak kasa ve. Apua in thupitak a kingai in kuamah le consult lou hichia hih mawk a, utut in khat in lai a gelh chia khat in khat gelh, khat in lai a gelh chia utut dandan gelh suk. A AW taidalh i bang ve ei pawl chu. Mizo te khawng in ah hoih tak a nei a literature uh kheng ngei tuan lou, a labu uh lah kheng ngei tuan lou, a bible uh lah kheng ngei tuan lou. Saptuam tuamtuam om le uh le a bang teng uh kibang vek, a labu uh le kibang, a bible uh le kibang, ei pawl chuh ken chu… reconciliation poimoh kasa.

PLS te a pen zuih mai a, huaite bawl dandan zuih mai…

PLS te bang in le they should consult all other organizations…. Consult uh hen la ke’n 1982 a PNC ka puak lai a Jamkhotang te lawi bawng gou zen a ni nih kha PLS conduct na nuai a khah - hilou a hi Church of Christ te, Convention te hitaleh ahih kei leh saptuam tuamtuam te hitaleh kuapeuh hitaleh Lusei te hih bang a khah i labu bang le a kawm chu tuam ta ve, a bu sah deuh a pan deuh le om ta ve but a sung a kiteeng chuh we are still Paite, bang a chia same literature neitheilou, bang a chia ut dandan a hichia na kilaisiamsak uh, na kipilsak uh huaiziakin ah, a tam pen ka hi uh chia tampen te thu a pai ding himawk lou……..

Tua le huai a PNC ka puak lai a ka hih uh kha na thei kha phialphual ding uh chu, hoih tak a na kan uleh. Nak taka ka bawl uh hin chin, huai ziak a tu bang a le ken chuh PLS bang le a mau le ka mohsa kei a, a mau le hithou koi teng a organisation tuamtuam om. Ei pawl hih ikipilsak vek kua mah le ki lawn lou, reconciliation poimohsa hiveng aw. Tua chu labu en le le kisakhial lai.

ZogamOnline nana veh kha ngei hia? Na muh dan bang a hia?

Sim thou sam. Hoih kasa. Ke’n ka sim mun kei na a hon hilh zel ua. Constructive kasa, ken chuh zuau gen lou. Hoih sa kei leng chu ZogamOnline le hoih kasa kei chi mai ding hing a, hilehle tutan in chu constructive kasa.

Hiai sang a hoih zaw sem a pan lak theih na ding bang hiam suggestion na kei kha hia?

Huchi dan le ka thei khol kei ka chi (nui kawm in). Techology lam ahi a.

Na hun manpha tak na hon piak manin ka kipak mahmah ua, maban a lamzanna leh khansauna kon deihsak uhi. Ka kipak uh.

Kei le ka kipak e. Hichi dan hih nam dang teng neih le hilou ding in na hih hoih mahmah ua, ka hon appreciate mahmah. Mangpha le.

Admin Note: Reproduction, in parts or whole, of this Exclusive Interview in any form is prohibited without prior permission of ZogamOnline.

Comments (9)Add Comment
shauzel
July 21, 2010
122.169.186.170
Votes: -1
...

Navak huai thou.. Hilehle Ka, kei tam lua.. Pathian kisa a de aw chih na bang hong om sak..

whoami
July 21, 2010
164.100.41.34
Votes: +1
...

ZOL te fel mahmah u chia, Manipur Solkal potu te laka poimoh mahmah khat toh houlim chiptip thei chih chiang bang a tu! Pu Thang ngei leng phat huai ei,naupang mawlmawl e chilou a telephone pungtawn a dotna om bang bang chitaktak a dawng tou zel!
A gen bangin appreciation lampang i tasam ua,mohsakna lam ah i ki thalawp uh chih bel dik mahmah.Ki support tuah in suggestion ki petuahin a chih bangin reconciliation lam hahbawl leng i maban a limchi ding.
A hoih thlawt e.

phualva
July 21, 2010
59.161.125.32
Votes: +0
...

A gen bangin appreciation lampang i tasam ua,mohsakna lam ah i ki thalawp uh chih bel dik mahmah.Ki support tuah in suggestion ki petuahin a chih bangin reconciliation lam hahbawl leng i maban a limchi ding.

agree. awlawlin kikhenna le a hong om hiaihiaita abang. masawn zelin kithuap dan i hong siampahta ding uh.

IloveGod
July 21, 2010
164.100.1.9
Votes: +1
...

Pu PZT public figure ahihna sawtpi ahihtak dungzui in, asia apha ek-khuk a khutu, inam guktak selna a hinilouh a,Congress makai muanhuai khat a ngaih ahihdung zui in, Manipur Congress Ministry ah leng mi tal-lang tak ahi.Tutan hon dampih iamphatna mahmah uh ahi.

Eimi te ilamdan na mahmah uhi, i lawm hoih mahmah bang le MLA bang hong ching leh, a zingchiang apan va pawlnuam nonlou dan in a kiom hi.MLA a hong chin uh kipahpihlou lam hi hetlou, aihziak a amah lak apan deihnei hiam nget-ut nei honsak ding lau a kihep khiaksan aki hitangpi mawk hi.Huaiziakin, Pu PZT bang leng panpihtu omlou a lungzuang simpi ahih leh, ahiding mah abang hi.

Huan amau leng MLA ahong chin phet uapan, thunei,heutu lian, zahtak huai hong kisa guih bang leng ahikha thei uhi.

Hiai dinmun nih kikal kibeisak in, ei-amipi lam inleng angeina dan mah a kipolh pihin, amau leng ama a ikipolh bang a mipawl in, ngaihdan gen khawm, chiamnui khawm, mi dem khawm, an nekhawm in om thei le hang, ngaihdan leh tupdan khawng leng baihlam chik a muhtheihna om ding hi.Kimuh khak chia Meeting mah bang gige, mipi lah sigaal mah bang in kun deudau, chitak pi khat a kipawl in, thumna peuh nei nei.Ngaihdan leh lungsim puak kimuhtuahna ding om ngeilou.Kuate khua hiam chiamnui dia nikhat akimuh khawm ualeh, a chiamnui thei omlou, chih bang pian in, Politician te kiang a om chia mawkchihtak, amau lah mipi lak a mawk paupau louh di chi om tak a om in anuamsa zaw omlou.Kikhen..kha nih vel nung a kigense pan..huai kha sunzawm charchar.

Mimal a pahtak huai kasakna tampi om bang in,akhanletna leh a kim akiang te ziak a deih abatlouhna leng tamtak om in ka mu.Alang tuak etnung a ka thukhitna din amah bang makai ineih khak uh inam-igam adin hamphatna ahi kachi hi.

ksngaihte
July 21, 2010
202.138.127.158
Votes: +0
...

IloveGOD: ka hong kum saam diing aw..eimite amah bang a kipezou MLA kuamah kimu nailou leh pianglou eikhang ah chih diing ahi mai diing.Thautang khawng zang ut hileh zang thei masapeen diing hi-in, himahleh huaitan hong tun hetlou daan ahi. Gamsung mite hakkol puak theihpih mahmah in, tuaziak a gensiatna tampi tuakna in vualzou zeel mai hiveh aw..
Thanlon A/C a omlaai bang leeng tua hoihtak a i ngaihtuah leh suut detdet chiang in, ana hoih lotel lai daan ahi mawk hi. Tua chu tulgawp vek daan ahi mawk a.
Huan, Congress ah taisan hetlou a omna in seasonal politician ahikei, nasep lungluut ahihna chiang mai hiveh. A chin in leeng a taisan kei a; Ministry a kiak leh kekhawm, A chinkei leh leeng chinglou himai , zat theih moh tuan khollou zeel. Ahunhun a decision a laksiam leh a mite a diing a a PHAW ua a pantheih pahtuak huai ka sakna ahi.
Thanlon khawng bang leeng amah hunlai a kibit himai daan ahimai a; amah nuai ah inamsung khawng kibit zaw leh singtanglam khawng tenna taak zaw ahi ve..
Galvan a kivaulau thoh chihte a chiinglouh leeng namsung chidamna ahi chih phawk thakthak in a om.

Na hoihsem sem diing in hong kalsuan i thumna ahi. Sawtpi hong dampih zong i lunggulh uhi..



Lal Valte
July 21, 2010
117.254.245.148
Votes: +1
...

Amasa in ZOL vaisaite tungah hichi bang houlimna hoihtak hon saikhiak man un kipahthu ka gen ahi. Pu Thang hih tuhun a khangthak (eilawi) te pianma pek apan politics a ana lutkhin ahita a, seasoned mah2 ta khat le ahi. Minam adi'n thilhoih tampi a semkhia chihle i muthei. Neuchik apan hiaitan a tunna ah etton tak mahmah hi. Eilawi lak bel kidem tuahna gam ahihman in a khat a khat a dempawl le a om, hilele huaite'n le a sepkhiakte a haih tuan di un ka gingta kei. Hun paisa a election hunte ah candidate kilang te, ki telna hun beinung tan inle kimelma bawl in omsek. Himahleh tu kitelna nanung pen ah Pu Thang & Pu Pau te nasetakin hong ki khingtuah mahle uh kitelna a beitoh kiton in kituak takin khekhat in hong dingkhom, semkhom in hong om a kipahhuai kasa. Maban ah leng hichi bangin paizel in, midangten le zui chiat theile kachi ahi. Pu Thang a taksa kum le tamta mahleh kitelna om nawn hun a mipi representative a hongpang lai di ana deih lai kahi. Amah tawl a kisa maithei nadia, pammaih lua ahi. Amah ziakin Namdangte'n le hon nuaisiah theikei uhi. Maban ah lohchinna, lunggel siamna, chidamna & damsawtna toh Toupa'n vualzawl leh i chi ahi. Minam pihte adia tamsem semkhe thei di'n Toupa'n ompih zel hen.

phualva
July 22, 2010
117.203.176.40
Votes: +1
...

Himahleh tu kitelna nanung pen ah Pu Thang & Pu Pau te nasetakin hong ki khingtuah mahle uh kitelna a beitoh kiton in kituak takin khekhat in hong dingkhom, semkhom in hong om a kipahhuai kasa. Maban ah leng hichi bangin paizel in, midangten le zui chiat theile kachi ahi.

hiai hi ken le thupi u leh phathuai uh kasa mahmah. tunung in le hichi dan in a kuapeuh in hon paipih tou zel le uh, i minam makhualna in.

IloveGod
July 22, 2010
164.100.1.9
Votes: +0
...

ZOL te nasepkhiak aphat huai mahmah chih ginlah huai hetlou ahi. Ahuchih toh kiton in, gelh khiak a sawtpi mi sim dia hong kiklui khe ding ahih chiang in, telephone a paukam kilawm lua zat hak bang le ahih maitheih ziakin,hiai a Pu PZT kampau kilawm lah mahmah khenkhat, etsakna din 'huai Gouzagin te hunlai' chih bang, makai lui,adam nawnlou te bek zahtakna toh address theih hileh ut huai mahmah hi. 'huai Pu Gouzagin te hunlai a' chi dan in.Ka chihna san bel, ei Pu PZT theite'n bel kitheisiam in, amah atheikha khollou te adia nuamlou thei chih thu hi.

A thu i et vengveng leh, thil kha aut dandan a, a utut in pai pih in, i makai MLA te khong in a diklouhna te diksakna dia hahtak a nasem uh abang hi. Hiai in planning omlouh lam a langsak mahmah. 'Mual atuah mual a ne, guam atuah guam ane' chi a thoveng tak bang khem a, nik kai touhtouh ngai dutdut zel chu ahi phot ve.

zokhual
July 28, 2010
124.247.205.217
Votes: +0
...

Himahleh tu kitelna nanung pen ah Pu Thang & Pu Pau te nasetakin hong ki khingtuah mahle uh kitelna a beitoh kiton in kituak takin khekhat in hong dingkhom, semkhom in hong om a kipahhuai kasa. Maban ah leng hichi bangin paizel in, midangten le zui chiat theile kachi ahi.

hiai hi ken le thupi u leh phathuai uh kasa mahmah. tunung in le hichi dan in a kuapeuh in hon paipih tou zel le uh, i minam makhualna in.

Hiai khong ziak ei voi Minister lak a - CCpur incharge dia ciin pen, Link Language dia laaktaak, Dist Council chairman dia 20/20 vote muthei khong i omna uh.

Ei lampang kiman peuh le - hon Siamtu in hon siam touh touh lai ut ci mahmah!!!

Khanthang pa' style in "Chi-rokget le".

Write comment
You must be logged in to post a comment. Please register if you do not have an account yet.

busy

Who's Online

We have 2321 guests and 24 members online
keuhthang, zenzen, Joy Ngaihte, vijb, ZUKTAL1, zoukhuak10, markham, pupuzou, zoujam, sanga laingek, kmlal, keuhkauh, lian100, hem ham, Thangbiakmuang Guite, Lyan Tombing, system32, Ngmang, marshall_, tuanghatzaw, ghauzel, kevguite,
holder