State sorkar in zanlam a Teacher Eligibility Test (TET) a sai deklai in degree leh certificate nei tengteng in chance a neihna ding deihna ziakin, cutoff omsaklou di’n pawlpi tuamtuam apat ngetna tamtak ngah a, himahleh, ngaihsaklou hi. TET apply theihna ding a chitna poimoh sorkar in a bikhiah bel, 50% for General, 45% for ST/SC ahi. Zanlam deuh in TET result a hong suak a, himahleh, maban a teacher post awng zah hudim zou ding a TET gelhching (minimum mark) mu a tam louh ziakin, candidate-te’ kiangah grace mark, mark 10 piak ding chih a hon gen mawk hi. Himahleh, maban ah primary teacher tamtak lak ding thu a genna ah, BEd certificate (TET banah) neite chauh in apply theih ding a hon chi zel a, teacher post awng huchilawmlawm a tam hukdim zohlouh ding zen ahileh, bangziak a, ‘criteria’ toh kisai (hiai ah BEd compulsory hisak) khong a, huchi khauhpai a diam aw, chih dotna a piangsak hi.
Assam sorkar in leng RTE Act sepsuah a sawm dungzui in maban ah teacher tampi lak a sawm a, tulai a TET form a hawmlaitak ahi. Gogoi’ sorkar bel, Ibobi’ sorkar sang a mengmuhna leh lemgel siamna nei zaw deuh ahi ngei ding a, candidate kidaihlouh ding lau ziakin, Centre apat phalna la in, certificate nei photphot in TET apply theih (cutoff omlou) ding chih thukhun a bawl thak hi. TET paidan in National Council for Teacher Education guidelines a zuih hi a, cutoff toh kisai ah leng zui di’n a gintakhuai. Himahleh, Assam hi’n ei’ state hileh, TET a kisai patna ahi a, candidate tampi huamkhak ahih theihna di’n ‘relaxation’ a bawl theih phot mah ahi. Ei’ state sorkar in bel candidate kidaihlouh ding lam mubanlou a hi diam ah, Assam sorkar bang a ‘creative’ lahdeuh a diam ah, TET apply theihna di’n cutoff aomsak a, candidate tampi’n minimum mark mulou chih ziakin ‘grace mark’ a behlapsak thepthup hi. Candidate tampi’n chance a ngah ding deih ahihleh, kum 3-4 sung bek cutoff aomsaklouh phot a poimoh a, omsaklou ahih vanglak leh, written gelh nung a, ‘grace mark’ va kipiak, kitaitehna a suthring mahmah. TET quality bangmahlou suah a bang hi. Koi a, apoimoh zaw-TET apply theihna ding a cutofff 50/45% ngah OR 50/45% ngah sese kei mahleh, candidate in TET a minimum mark muh? TET ichih teaching line ding liuliau a bawl ahih ziakin, 10+2/degree level a mark muh sang in TET a mark muh poimoh zaw leh a kilawm mahmah. Education a 50%/45% ngahloute teacher dia ‘eligible’ lou hihsak sang in, TET a minimum ngahloute ‘eligible’ lou hihsak hi zaw leh a hoih zawk gintakhuai mahmah.
Ahihleh, sorkar’ buaina tuh, maban ah teacher tampi kila ding a, candidate deihzah omzoukei khaleh chih ahi. Hiai solve dingdan a buaihuaikei. TET certificate neih ngai chih i theihsa hileh, BEd leh cutoff chih omsak sese nawnlou a, 10+2/degree zou photphot in a apply theih ding a, ahih phot ding ahi. Candidate kidaihlou ‘solve’ na ding a, ahih khaklouh bel, TET apply theihna ding a ‘cutoff’ k ibawl ana lakkhiaklouh ahi. Hiai a kikhel ahita, ahih thak theih omkei. Sorkar in a thil hihkhelh, ‘grace mark’ tungtawn in nulmang a sawm chihthu ahi. Teacher hihna di’n education a mark hoih muh a ngaikei ichihkei. Cutoff ichih Council of Teacher Education in a bikhiah ahi a, theihkhelh ahihkei leh UGC in leng NET adi’n cutoff aomsak hi. Himahleh, TET ichih ikiginkholhlouh kal a ei state a hong ki-introduce guih hi a, sorkar in teacher tampi lak sawm, laisiam sepna neilou tampi kiom chihte khong ziakin, kum 3-4 bek cutoff omsak kei phot leh a hoih a gintakhuai.
Sorkar in TET form a hawmdan leng a fel hetkei hi. Vangphathuaitak in, ZEO office chiat ah a, hon hawm vanglak. Himahleh, candidate 3000 val in form deih ua, ZEO a counter neu keuhkouh khat chauh a, ni tamlou chik sung a ahawmkhiak a sawm mawk uhi. Banah, sorkar in form hawmkhiak a pat ni leh thehlut hun tawp a bawl, a kikal a kinaih mahmah zel hi. TET form deih maban ah a tam di’n a gintakhuai nawnkei. Himahleh, recruitment om nawn ding hileh, form deih a kiphu noinoi zel ding a, ZEO office a hawmkhiak ding ahihleh, counter 2-3 ah hawmkhiak hi thei henla, ahih theihleh, form hawmkhiakna leng ‘kin-gang’ deuh thei leh a deihhuai hi. Sorkar in recruitment notice a suahkhiak ni leh form hawmkhiak a pat ni apat a submit hun, a tompen a kha khat bek a bawl ding ahi. Tua hun sung a, bandh/strike aom leh, last date a ‘revise’ poimohlai. Tutung a TET marksheet leng, Imphal a va lak sese ngailou di’n sorkar in bawl thei leh a deihhuai mahmah. Department makaite IAS/MSC khong hi ua, i MLA te uh leng tanggam mi tam mahmah ua, sepna neiloute leh tanggam mite khual deuh a thil sai theihlouh adiam?
Tunil Thupil: Ahang bel pilna pepa Tangtawn Toupa hi a, theihna leh theihkakna pia ama’ kam mah hiven-Paunak 2:6
