Right to Education Act, 2009 zat ahih nung Manipur sorkar in leng teacher a hah lak mahmah hi. School naupangte leh sorkar sepna muzoulou laisiam tamtakte’ adi’n phualpi sorkar in RTE, 2009 a hon bawlkhiak zenzen vangphathuaipi a suak hi. Tu kum bul a RMSA nuai a Jr H/S tamtak upgrade bawl ahih dungzui in graduate teacher post awng 536 om a, himahleh, candidate a kidaihlouh ziak hi ngei ding a sorkar in 503 la a, post awng hukdim zohlouh 33 aom maimah hi. 2006 a Primary written exam leng kum 4 val vuah thuaksak ahih nung in, zan lam deuh in result ‘merit basis’ a suahkhiak in om hi. RTE Act, 2009 a kisepsuah dek taktak leh state sorkar in teacher kidaihlou ahihdan theisuah hi ngei ding a, tu kum teacher recruitment bawl kum chih theih ding phial in, maban ah leng teacher tampi lak nawn a sawm hi.
Tulai a sorkar buaina, teacher kidaihlou, post awng tampi hukdimlouh a om chih ahi. Sepna neilou tampi iomlai a teacher kidaihlou chi a sorkar a buai pen thil poi mahmah ahi. Post a tam pen thu khat hileh, hiai tungtang a lungzinhuai hetkei hi. A ziak ahihleh, laisiam i tam luat ziak un. Teacher post-te sum a lei thoh ding ahihleh thutuam. RMSA semtu lakna ah sorkar in BEd certificate a loutheilou in a koih a, mi tamtak in gintak bang un, candidate a kidaihkei petmah hi. Assam in leng post tampi a om ziak a, teacher kiningching omlouh ding lau in, Centre sorkar apat phalna la in, BEd neiloute adia kum 3 sung relexation bawlsak in, BEd neiloute’n leng apply thei uhi. Ei State sorkar in bel BEd neihlouh theihlouh achih banah, semtu lakna di’n academic performance chauh a poimohsak chitchiat hi. Hiai in candidate tengteng chitna tehkakna ding a ‘tehna khat’ (common test) kibawl a koih niam mahmah hi. A kum khat a common test aomkei tawp leh leng, banah, contract a semte kum 1-2 nung a terminate maimah sang in semtu kidaihlou ahihleh a post uh ‘regular’ sakna di’n, common-test omsak henla, hiai pen candidate tengteng adi’n open hileh a deihhuai hi. Tripura sorkar bang in SSA semtute post a regular sak hi.
RMSA leh SSA nuai ah centre in fund tampipi ahon sunglut tou gigelai ding hi. Tuabang a panpihna manphataktak i ngahte uh, a zatna ding bangtak a, zat a, aom a, siamsinna dinmun puahphat taktak a, aom theihna di’n i ‘system’ uh leng i vel thak ua, kikhenna poimohna munte i khen uh a hunta hi. RMSA leh SSA semtu ding lakna a mohpaw di’n IAS officer chitak mahmah khat in a makaih Selection Board om henla, politician-te a kigolh theih hetlouhna uh UPSC, SSC te bang in siangthou henla independent leh a deihhuai hi. I gam siamsinna puahpha taktak ding ichihleh, RTE Act sepsuahna enkaitu ding, teacher recruitment kibawldante enkaitu ding chauh ‘Advisory Board’ ahihkei leh, Committee muanhuai huntawk khat om thei leh a deihhuai hi. A huchihkei leh, fund tampipi hong lut in, semtu kilakbeh gige mah leng a phatuam tuankei ding hi. Semtu ding lakna chauh in, i buaina uh a suveng theikei ding. I school building-te uh hoihtak a kibawl hia, teachers’ quarter hoihtak a om hia, hostel om hia? kikawmtuahnate hoih hia? chihte leng kidot masak a kul hi. Tanggam a posting a om teacher tamtakte’ thadahna khat, school building hoihtak omlou, quarter omlou, khaloh a hun hun a mulou, lampi hoihlou, chihte ahi. Hiai te leng sorkar in a etkai a poimoh hi.
State education dinmun puahpha taktak ding ichihleh, semtute’ khaloh a hun chetchet a piak poimoh hi. Kha 3-4 hal, a khen chiang a kum kim khatkhat hal a khaloh i kipiaktak un, kua’n zileta, insung etkol dinglai taisan in, tanggam ah nna sem a kuan thei ding a? MLA/Minister te leh babu gilvah te’n leng khaloh huai tantan mulou in nna a sem peih tuan ding ua hia? Sum omlou a kuamah kikhosa theilou, adiak a insung enkol te’n a sepna uh, kivakna tham chingkei mawk leh kua a buailou om ding. Centre apat a hun chetchet a fund hong paite natawm, eukhia a, semtute’ kiang a piak ding zah, a piak hun chetchet a piak sawmlou state sorkar i neih ziakun, semtute thathohna’ng leng a om vakkei hi. Siamsinna puahpha taktak ding ichih leh, sorkar leh mipi i pankhawm ua, sorkar in leng thil himhim a sai chiangin, sum chauh chi zezenlou in, chitna bangle ngai poimoh deuh thei leh a deihhuai a, ‘controversy’ leng om sak gige kei leh a deihhuai hi.
Tuni Thupil: Tangtawn Toupa aw ka galte tam a, na diktatna in hon pi in, ka mai ah Na lampi tangsak in. Sam 5: 8

| Next > |
|---|